Społeczeństwo obywatelskie

Jednym z zadań edukacji, obok uposażenia uczących się w wiedzę i umiejętności, a także urobienia, mówiąc językiem Floriana Znanieckiego, osobowości wychowanka jest przygotowanie młodych ludzi do aktywnego funkcjonowania w społeczeństwie obywatelskim. Współczesne rozumienie tego pojęcia zawdzięczamy przede wszystkim Alexisowi de Tocqueville, który podkreślał znaczenie samoorganizacji, zaangażowania i budowania we wspólnocie relacji zgodnie z wartościami demokratycznymi (de Tocqueville 2005). Społeczeństwo to tylko nie abstrakcyjny, socjologiczny konstrukt lecz również wspólnota, w której codziennie uczestnicy każdy z nas. Do pełnej partycypacji w demokratycznej wspólnocie konieczny jest rozwój tzw. kompetencji obywatelskich. Robert Putnam, w stanowiącej klasyk tego nurtu książce „Demokracja w działaniu” wylicza następujące składowe: aktywny udział w sferze publicznej, równość, solidarność, tolerancję i umiejętność współpracy (Putnam 1999). Osoby o wysokim poziomie kompetencji społecznej charakteryzują się zaangażowaniem w sferę społeczną i polityczną, szacunkiem dla innych, przestrzeganiem praw człowieka i wartości demokratycznych (Hoskins et al. 2011).

Jak pokazują liczne badania, partycypacja obywatelska Polaków, przy ogólnie dość dobrej wiedzy na temat działalności instytucji demokratycznych, jest niska (por. Bacia et al. 2015). Stąd w wymaganiu „Uczniowie są aktywni”, obok zaangażowania w lekcje, bada się funkcjonowanie samorządności uczniowskiej oraz aktywność na rzecz społeczności lokalnej.

Opracował: Bartłomiej Walczak

 de Tocqueville, A. (2005)  O demokracji w Ameryce Wyd. Alatheia: Warszawa

Putnam R. (1995) Demokracja w działaniu. Tradycje obywatelskie we współczesnych Włoszech. Warszawa, Kraków: Znak

Hoskins, B.L., Barber, C., van Nijlen, D.,  Villalba, E., (2011) “Comparing Civic Competence among European Youth: Composite and Domain-Specific Indicators Using IEA Civic Education Study Data, Comparative Education Review, vol. 55, no. 1,

Bacia, E., Gieniusz, A., Makowski, G., Pazderski, F., Stronkowski, P., Walczak B., (2015) Kształtowanie kompetencji społecznych i obywatelskich przez organizacje pozarządowe w Polsce Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych