Strategie jakościowe w badaniach społecznych

Upowszechnienie strategii jakościowych wyniknęło z epistemologicznej i metodologicznej dyskusji, podejmowanej z dominującym przez długi okres czasu paradygmatem pozytywistycznym. Ważnym wydarzeniem było przełożenie przez Alfreda Schutza fenomenologii Husserla na epistemologię nauk społecznych, a także rozwój metodologii jakościowej na gruncie antropologii kultury. Wyróżnikiem  tej strategii jest odejście od dogmatu przekładania obserwacji na liczby, a przede wszystkim – zmiana postawy wobec badanych. Strategie jakościowe są zróżnicowane w zależności od przyjętego paradygmatu teoretycznego, niemniej można zaryzykować uogólnienie, że badacz/badaczka usiłują przyjąć perspektywę możliwie bliską badanym, „zanurzyć” się w ich świat. Mówiąc językiem Wilhelma Diltheya, jednego z najważniejszych filozofów przełomu antypozytywistycznego, bardziej rozumieć niż wyjaśniać.

Z punktu widzenia ewaluacji w edukacji najważniejsze sposoby gromadzenia danych w strategiach jakościowych to wywiady (indywidualne i grupowe), obserwacja i analiza danych zastanych. Bez wątpienia metody te pozwalają na zgromadzenie pogłębionej wiedzy, elastyczne reagowanie na informacje podawane przez rozmówców i w konsekwencji dostosowanie procesu do pola badawczego. Wadą jest praco- i czasochłonność, mniej zautomatyzowane procedury analizy danych i wreszcie konieczność kontrolowania wpływu badacza na proces badawczy.

Opracował: Bartłomiej Walczak