ocenianie uczniów

najogólniej to proces prowadzący do ustalenia oceny osiągnięć ucznia. Proces ten jest złożony i zróżnicowany zależności od: przedmiotu oceniania (tego co oceniamy np. efekt końcowy czy proces uczenia się, oraz wg jakich kryteriów); roli ucznia i nauczyciela w ocenianiu (zakresu autonomii każdego z nich oraz występującej między nimi relacji); miejsca oceniania w procesie kształcenia (możliwość odróżnienia sytuacji służących uczeniu się oraz ocenianiu osiągnięć). Zatem wartościowanie przedmiotu oceniania oraz dobór określonych metod i form jego realizacji będzie zależało od przyjętych przez szkołę/przez nauczyciela przedzałożeń.

We wskazanej przez wymagania perspektywie ocenianie ma mieć przede wszystkim charakter formatywny (kształtujący), diagnostyczny i wielowymiarowy. Ocenianie ma dostarczyć nauczycielowi i uczniowi (a pośrednio rodzicom) informacji zwrotnej na temat efektów i przebiegu procesu uczenia się ucznia (myślenia, rozumowania, zaangażowania, motywacji). Przedmiotem oceniania staje się umiejętność operowania wiedzą – korzystania z niej, a nie sprawdzanie wiedzy faktograficznej. Wskazuje się również na znaczenie samooceny ucznia, jego aktywnej postawy w procesie oceniania. Ocenianie rozumiane jako wartościowanie wysiłku edukacyjnego ucznia (i nauczyciela) w efekcie uruchamia refleksję nad sobą.

Zróżnicowanie podejść do oceniania spowodowało także dokonanie rozróżnienia między oceną i stopniem szkolnym.

Stopień szkolny (ocena cyfrowa, sumaryczna) został wprowadzony ponad 200 lat temu, w 1792 r. przez Wiliama Farisha.  Jest efektem oceniania skupionego na wartościowaniu efektu końcowego w odniesieniu do odgórnie przyjętych standardów. Jego podstawową  funkcją jest zaznaczenie miejsca, w którym znajduje się uczeń w odniesieniu do tych standardów oraz określenie jego pozycji w rankingu grupy. Stopień wykorzystywany jest także jako zewnętrzny bodziec wzmacniający (często jako wzmocnienie negatywne) w tradycyjnym behawioralnym ujęciu.

Ocena rozumiana jest natomiast jako informacja (pisemna lub ustna) pozwalająca na ukierunkowanie dalszej samodzielnej pracy nad doskonaleniem wiedzy i umiejętności (wspierająca uczenie się uczenia dziecka). Dzięki temu uruchamiane są funkcje motywujące uczniów do podejmowania systematycznej aktywności poznawczej i wspierania ich samodzielnej pracy. Wprowadzenie w polskim systemie edukacji egzaminów zewnętrznych spowodowało także wyróżnienie ocen zewnętrznych (efekt egzaminów zewnętrznych) i ocen wewnętrznych (regulowanych przez system WSO).

Opracowała Monika Maciejewska

Szyling, G. (2011). Nauczycielskie praktyki oceniania poza standardami. Kraków, Wyd . Impuls