modele ewaluacji

konstrukt używany do budowy map teorii i koncepcji ewaluacji. Istnieje kilka klasyfikacji modeli ewaluacji. Pierwszą z nich jest, opracowana  w 1986 roku, koncepcja Roberta Stake. Wyróżnił on dziewięć modeli ewaluacji.

1. Student gain by testing-  ewaluacje skierowane na pomiar osiągnieć szkolnych z wykorzystaniem testów.
2. Institutional self-study by Staff — rodzaj wewnętrznej ewaluacji, której celem jest   zwiększenie efektywności pracy personelu instytucji.
3. Blue-ribbon panel  - ewaluacje służące rozwiązywaniu kryzysów i przetrwaniu instytucji
4. Transaction—observation—  skierowane na zebranie danych umożliwiających zrozumienie istoty i wartości podejmowanych działań.
5. Management analysis– ewaluacje skierowane na dostarczanie danych umożliwiających podejmowanie racjonalnych decycji.
6. Instructional research– badania służące wyjaśnianiu strategii i metod.
7. Social policy analysis– analizy służące doskonaleniu polityk.
8. Goal-free evaluation– ewaluacje służące ocenie rezultatów.
9. Adversary evaluation— ewakuacje typu „za i przeciw” – skierowane na opis „dobrych stron”  i  „słabości” badanego programu.

W 2001 roku Daniel Stufflebeam opracował kolejną,  rozbudowaną typologię modeli ewaluacji. Wyróżnił on 22 modele mieszczące się w 4 kategoriach. Pierwszą z nich tworzą pseudoewaluacje – studia skierowane na „budowę marki” i public relations  oraz  ewaluacje  inspirowane i uwikłane politycznie. Wpisują się one w typ ewaluacji biurokratycznej W drugiej kategorii mieszczą się studia quasi ewaluacyjne -  Questions- and Methods-Oriented Evaluation Approaches. Uwaga prowadzących ewaluacje kieruje się tutaj przede wszystkim na pytania i metody badawcze. Na drugim planie pozostaje zainteresowanie wartością lub zaletami badanego programu. Trzecia grupa modeli, określana jako Improvement/Accountability-Oriented Evaluation Approaches zawiera w sobie koncepcje, którym celem jest badanie wartości lub zalet programu z zastosowaniem rozbudowanego instrumentarium, często ekonomicznych kryteriów i wskaźników. Są to badania prowadzone ramach paradygmatu postpozytywistego, zakładającego istnienie „obiektywnej” rzeczywistości oraz możliwość uzyskania rzetelnych, niekwestionowanych odpowiedzi na postawione pytania badawcze.  Czwarta grupa modeli ewaluacji Social Agenda/Advocacy Approaches obejmuje podejścia, które skierowane są na upewnienie się, do jakiego stopnia każda z grup społecznych ma równe szanse i możliwości korzystania w dóbr dostarczanych przez edukację. Ewaluacje te afirmują działania i programy, które mają na celu poprawę sytuacji jednostek i grup narażonych na wykluczenie społeczne i dyskryminację.  Mieszczą  się tutaj takie modele jak np., ewaluacje konstruktywistyczne,  responsive ewaluation, deliberatywna demokratyczna ewaluacja (deliberative democratic evaluation), oraz ewaluacje skoncentrowane na użytecznym wykorzystaniu ich wyników (Utilization-Focused Evaluation)

W tworzeniu map teorii podejść badawczych w ewaluacji wykorzystuje się także „drzewo teorii” opracowane przez Marvina Alkina(Alkin & Christie, 2004) oraz ogłoszoną niedawno propozycję Donny Mertens analizującej teorie ewaluacji z perspektywy paradygmatów, w ramach których prowadzi się badania ewaluacyjne (Mertens, 2010). Wyróżnione zostały tutaj cztery paradygmaty - postpozytywizm, konstruktywizm, pragmatyzm oraz nawiązujący do teorii krytycznej paradygmat transformatywny

Opracowanie: Henryk Mizerek

Zródła:

Mathison, S. (2005). Models of Evaluation. W S. Mathison (Red.), Encyclopedia of Evaluation (ss. 257–259). Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc. doi:10.1007/0-306-47559-6

Stufflebeam, D. L. (2001). Evaluation Models. New Directions for Evaluation, 89, 7–99. doi:10.1007/978-94-009-6669-7

Bennett, J. (2003). Evaluation methods in research. London and New York: Continuum.

Polecane dalsze lektury:

Alkin, M. C., & Christie, C. A. (2004). An evaluation theory tree. W M. C. Alkin (Red.), Evaluation roots: Tracing theorists’ views … (ss. 12–65). London, Thousand Oaks, New Delhi: Sage Publications. doi:10.1016/j.stueduc.2008.07.001

Hansen, H. F. (2005). Choosing evaluation models: a discussion on evaluation design. Evaluation, 11(4), 447–462. doi:10.1177/1356389005060265

Mertens, D. M. (2010). Research and Evaluation in Education and Psychology (3rd wyd.). Los Ageles, London, New Dehli, Singapore, Washington DC: Sage Publications, Inc.