ewaluacja w perspektywie odpowiedzialności

ang. accountability model - jedna z perspektyw badań ewaluacyjnych. Ewaluacje prowadzi się tu na konkretne zamówienie np. agencji rządowych, organizacji międzynarodowych, korporacji i innych, donatorów  finansujących różnego rodzaju projekty. Głównym impulsem do jej prowadzenia jest wymóg odpowiedzialności/rozliczalności/ transparentności (accountability) w procesie wydawania pieniędzy, w tym przede wszystkim pieniędzy publicznych. Zamawiający ewaluację zwykle oczekują informacji na temat efektywności i skuteczności programów, na które kierowane są publiczne pieniądze. Pytania badawcze, na które ewaluacja poszukuje odpowiedzi są zwykle sugerowane przez zamawiających i odnoszą się do efektów, jakie przynosi realizacja programu. Ewaluacja ma dostarczyć  wiarygodnych danych empirycznych będących świadectwem lub dowodem na istnienie związku między celami jakie zakładał projekt a uzyskanymi rezultatami. Ewaluatorzy sięgają na ogół po pozytywistyczne strategie badawcze, metody ilościowe oraz analizy ekonometryczne. W ostatnim czasie wielką karierę w ewaluacjach prowadzonych w perspektywie odpowiedzialności robi podejście  znane jako „złoty standard” (gold standard)  (nazywane  Rolls – Roycem współczesnej ewaluacji) - model RCT (Randomized Controlled Trial) - odmiana eksperymentu z losowo dobraną próbą kontrolną) czy model Philipsa. W wielu sektorach, w tym także w edukacji, ze względu na oczywiste ograniczenia metod eksperymentalnych, w ewaluacjach sięga się raczej po strategie mieszane oraz wykorzystuje metody jakościowe (jak np. w studium przypadku). Ewaluacja w perspektywie odpowiedzialności jest  wykorzystywana do wydawania sądów na temat rezultatów (opisywanych w kategoriach efektywności, skuteczności i przydatności) a nie po to, by zrozumieć i wyjaśnić proces wprowadzania zmiany  (ewaluacja poznawcza) lub poszukiwać danych będących podstawią projakościowej i prorozwojowej zmiany (ewaluacja rozwojowa). Róźnice miedzy tymi perspektywami czy „filozofiami” ewaluacji wynikają z odmiennych sposobów rozumienia jakości.  

Opracowanie: Henryk Mizerek

Źródło:

Chelimsky, E. (1997). Thoughts for a new evaluation society. Evaluation, 3(1), 97–118. doi:10.1177/135638909700300107