ewaluacja dialogiczna
Nurt w teorii ewaluacji rozwijany w ramach czwartej generacji ewaluacji. Wyłonił się on w połowie lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Badania ewaluacyjne w tym nurcie respektują ontologiczne, epistemologiczne oraz metodologiczne założenia konstruktywistycznego paradygmatu w nauce. Na tle innych podejść ewaluację dialogiczną wyróżnia sposób określenia jej celu, zadań oraz roli ewaluatora. Zadaniem ewaluacji jest komunikowane jej wyników w sposób, który animuje dialog wszystkich zainteresowanych podmiotów (stakeholders). Dialog, będący formą zespołowego myślenia, ma na celu odkrycie takich sposobów zmiany rzeczywistości społecznej, który uwzględnia zróżnicowanie systemy wartości, potrzeby oraz oczekiwania wszystkich aktorów sceny edukacyjnej. Ewaluacja jest tutaj „animatorką” i „akuszerką” zmiany. Ewaluator, oprócz roli badacza, pełni nową rolę. Jest nią rola animatora dialogu. W ewaluacji dialogicznej konieczne jest angażowanie podmiotów zainteresowanych prowadzeniem ewaluacji oraz tych, których ewaluacja dotyczy bezpośrednio, w kolejne etapy procesu badawczego. Dotyczy to szczególnie:
- Etapu formułowania kryteriów ewaluacji. Nie można tutaj przyjmować z góry ustalonych lub gotowych zestawów kryteriów (na przykład efektywność, skuteczność, użyteczność). Kryteria są wynikiem dialogu, jaki inicjuje ewaluator między zainteresowanymi podmiotami w trakcie projektowania ewaluacji
- Procesu zbierania danych. W ewaluacjach dialogicznych konieczne jest nawiązanie specyficznej relacji w osobami, wśród których prowadzi się badanie. Nie ma tutaj badanych, są natomiast partnerzy. Często sami przyjmują oni rolę badaczy jak w przypadku ewaluacji fotograficznej czy dokumentarnej gdzie angażując uczniów w proces ewaluacji traktuje się ich jako badaczy społecznego świata szkoły. Ewaluacje dialogiczne kładą nacisk na stosowanie jakościowych strategii badawczych (etnografia, autoetnografia, badania biograficzne) oraz jakościowych metod zbierania danych EE
- Etapu komunikowania wyników ewaluacji. Zadaniem ewaluatora jest nie tylko dostarczenie raportu na biurko zamawiającego. Jego powinnością jest animowanie dialogu oraz praktycznej refleksji nad tym, co znaczą lub jak intepretować dostarczone przez ewaluację dane i co trzeba (i co można) zrobić, by zmienić istniejący stan rzeczy na lepsze.
W ramach ewaluacji dialogicznej wyłoniły się następujące, szczegółowe modele: responsive evaluation, deliberatywna, demokratyczna ewaluacja (deliberative democratic evaluation), ewaluacja partycypacyjna (participatory evaluation), stakeholder-oriented evaluation oraz ewaluacja upełnomocniająca (empowerment evaluation)
Opracowanie Henryk Mizerek
Źródła:
Korporowicz, L. (2013). Społeczna etyka ewaluacji. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 4(64), 35–45.
Ostrowska, U. (2000). Dialog w pedagogicznym badaniu jakościowym. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Rutkowiak, J. (1992). O dialogu edukacyjnym. Rusztowanie kategorialne. W J. Rutkowiak (Red.), Pytanie – dialog – wychowanie (ss. 13–53). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
