ewaluacja

Łac. e-valesco, -ere, -ui–  stawać się silnym, potężnieć,  oraz evaeleo, -ere – móc, zdołać; e-valesco, - ere,  -ui – wzmocnić się, nabrać siły, spotężnieć; móc, być zdolnym, zdołać, potrafić.

Ewaluacja jest nazwą: (a)określającą specyficzny rodzaj praktyk społecznych i (b) dyscypliną akademicką.

Jako dziedzina praktycznego działania ewaluacja towarzyszy człowiekowi od zarania jego dziejów. Jest  nieodłączną częścią składową procesu rozwiązywania problemu. Proces ten obejmuje:  (a) identyfikację problemu, (b) generowanie alternatywnych rozwiązań skierowanych na redukcję jego symptomów, (c) ocenę tych rozwiązań, (d) wybór i wykorzystywanie w przyszłości tych działań, które są satysfakcjonującym rozwiązaniem problemu.  Człowiek zawsze  był (i będzie) zmuszony stawiać czoła problemom, których rozwiązanie wymaga ewaluacji. Umożliwia  ona podejmowanie  sensownych działań.

Pierwsze świadectwa wykorzystywania ewaluacji w praktyce życia codziennego znajdują się w Starym Testamencie. Jest nim opis  zamieszczony w pierwszym rozdziale  Księgi Daniela. Istnieją też dowody wykorzystywania ewaluacji w Chinach już przed 4000 lat.  Początki formalnego  wykorzystywania ewaluacji w nowszej historii przypadają na koniec XVIII wieku.  W 1792 roku William Farish pierwszy raz wprowadził stopnie szkolne jako ilościową miarę  osiągnięć szkolnych uczniów.

W potocznym rozumieniu ewaluacja jest:

• utożsamiana z  ocenianiem,
• koncentruje się na wynikach (efektach) działań,
• jest domeną praktycznego działania a nie przedmiotem naukowej refleksji.

W nauce ewaluacja ma współcześnie status transdyscypliny.  Większość studiów i badań ewaluacyjnych ma charakter ponaddyscyplinarny. Ewaluacja nie jest przypisana tylko i wyłącznie do jednej dyscypliny - socjologii, pedagogiki, politologii, nauk o zarządzaniu, medycyny czy ekonomii  - chociaż interesują się nią przedstawiciele każdej tych dziedzin. Zdaniem Michaela Scrivena cechą elitarnej grupy transdyscyplin (należy do niej również logika) jest to, że służą one innym dyscyplinom i są obecne na ich terenie jednocześnie zachowując własną autonomię, odrębność i naukowy status. Ewaluacja  edukacyjna nie jest osobnym działem pedagogiki. Jest wykorzystywana w edukacji, rozwijana w jej ramach, promieniuje na inne dyscypliny ale – jednocześnie – zachowuje swoją odrębność.

Jako dyscyplina akademicka ewaluacja narodziła w latach 50-tych na gruncie edukacji. Początkowo rozwijano ją w USA i w Wielkiej Brytanii w nielicznych uniwersytetach. Współczesną ewaluację charakteryzuje bogactwo teorii, podejść i nurtów. Stąd też  ewaluację, jako transdyscyplinę akademicką, można traktować jako: (a)zbiór teorii, podejść i nurtów, koncentrujących się na problemach jakości lub wartości b) metodologię stosowanych badań społecznych.  Każda teoria, nurt czy podejście formułuje własną definicję ewaluacji.

Opracowanie: Henryk Mizerek

Zródła:

Alkin, M., & Christie, C. (2004). An evaluation theory tree. W M. C. Alkin (Red.), Evaluation roots: Tracing theorists’ views … (ss. 12–65). London, Thousand Oaks, New Delhi: Sage Publications. doi:10.1016/j.stueduc.2008.07.001

Shadish, W. R., & Luellen, J. K. (2005). History of Evaluation. W S. Mathison (Red.), Encyclopedia of Evaluation (ss. 184–187). Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc.

Scriven, M. (2005). Logic of Evaluation. W:S. Mathison (Red.), Encyclopedia of Evaluation (ss. 236–239). Thousand Oaks: Sage Publications, Inc.