generacje ewaluacji

Stworzona w latach 80-tych ubiegłego stulecia przez Egona Gubę i Yvonnę Lincoln typologia  historycznego rozwoju teorii ewaluacji.  Obejmuje ona cztery generacje. Pierwsza generację tworzą ewaluacje skierowane na pomiar osiągnieć szkolnych uczniów. Celem ewaluacji było określenie do jakiego stopnia osiągane są założone cele kształcenia. Najbardziej pożądaną umiejętnością prowadzących ewaluację była biegłość w sztuce doboru właściwych narzędzi pomiaru. Były to głównie testy opracowywane na bazie osiągnięć rozwijającej się dynamicznie psychologii eksperymentalnej.  Druga generacja ewaluacji  obejmuje podejścia i modele ewaluacji, które były skierowane na zbieranie danych wykorzystywanych w procesie tworzenia programu kształcenia dostosowanych do potrzeb i możliwości rozwojowych uczniów. W tej generacji ewaluacji nastąpiła zmiana celów ewaluacji z pomiaru na opis. Prowadzący ewaluację starali się opisać i wyjaśnić warunki i okoliczności, których spełnienie zapewnia osiąganie sukcesu szkolnego. Ewaluacje tej generacji zapoczątkowano po pierwszej wojnie światowej. Ich rozkwit nastąpił w latach czterdziestych i pięćdziesiątych – głównie za sprawą prac Ralpha Tylera  (1902-1994) r, powszechnie uznawanego za protoplastę ewaluacji edukacyjnej. Trzecia generacja ewaluacji, zapoczątkowana pod koniec lat pięćdziesiątych w USA akcentowała nową rolę ewaluatora. Miał on na celu nie tylko dokonać pomiaru, czy opisu ale – przede wszystkim - odpowiedzieć na pytanie o wartość efektów uzyskiwanych przez realizowane programy. Od ewaluacji oczekiwano głównie osądu,  opartego na rzetelnych i uznawanych za obiektywne danych ilościowych. Ewaluator miał występować w roli obiektywnego sędziego,  tego „który wie” czy dzieje się dobrze. Od ewaluacji oczekiwano również formułowania rekomendacji.   Pierwsze trzy generacje ewaluacji rozwijane były w nurcie badań ilościowych respektujących założenia scjentyzmu.
Czwarta generacja ewaluacji,  ewaluacja  dialogiczna odwołuje się do założeń paradygmatu konstruktywistycznego w nauce. Jej celem, oprócz gromadzenia danych na temat wartości przypisywanych badanym  działaniom jest inicjowanie dialogu  oraz praktycznej refleksji poprzedzającej podjęcie decyzji o zmianie. Zakłada się, że różniące się punkty widzenia, wartości i potrzeby wszystkich aktorów sceny edukacyjnej trzeba traktować jako równoprawne. Ewaluacja ma je ujawnić.

Opracowanie: Henryk Mizerek

Źródła:

Ciężka, B. (2012). Koncepcja metodologiczna ewaluacji w nadzorze pedagogicznym w kontekście czterech generacji ewaluacji, czyli gdzie jesteśmy na „drzewie ewolucji” ewaluacji? W G. Mazurkiewicz (Red.), Jak być jeszcze lepszym? Ewaluacja w edukacji (ss. 69–90). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1989). Fourth Generation Evaluation. London, Thousand Oaks, New Delhi: SAGE Publications.