refleksyjny praktyk

Opracowana przez Donalda A. Schona, profesora studiów urbanistycznych oraz edukacji w Massaschusetts Instittute of Technology (MIT), opublikowana w 1983 roku, koncepcja praktyki profesjonalnej. Koncept refleksyjnej praktyki nawiązuje wprost do myśli Johna Deweya. Alternatywna epistemologia praktyki, która jest teoretycznym zapleczem tej koncepcji,  poszukuje inspiracji w kategorii działania refleksyjnego. D. Schon, przypomniał i twórczo rozwinął rozróżnienie między działaniem rutynowym i refleksyjnym. Można również poszukiwać genezy tej koncepcji znacznie wcześniej – na przykład w przyjmowanym w filozofii starożytnej rozróżnieniu między dyscyplinami teoretycznymi, sprawczymi i praktycznymi – szczególnie między techne i praxis.

Refleksyjny praktyk nie jest kolejnym, semantycznym „modelem” nauczyciela, który by two­rzył wizerunek jego „wzorcowej twarzy”. Jej rodowód ma wyraźnie empiryczny a nie postulatywny charakter. Koncepcja została opracowana na podstawie badań empirycznych przeprowadzonych wśród reprezentantów pięciu profesji – inżynierów, architektów, menadżerów, psychoterapeutów oraz urbanistów. Celem tych badań było ustalenie, w jaki sposób profesjonaliści rozwiązują problemy pojawiające się w trakcie ich pracy. Z badań D. Schona wynika, że tylko niewielka część praktyków jest refleksyjna. Stąd nie można zakładać, że nauczyciel powinien lub jest refleksyjny Nauczyciel może stać się refleksyjnym praktykiem. Wymaga to jednak wypracowania takich strategii kształcenia oraz doskonalenia zawodowego, które odwołują się do opozycyjnych – w stosunku do uznawanych w ramach tech­nicznej racjonalności – relacji między teorią a praktyką.

Alternatywna epistemologia praktyki (epistemologia refleksji-w-działaniu) opiera się na kilku tezach, z których kluczowe znaczenie dla zrozumienia istoty modelu refleksyjnego praktyka mają  następujące założenia:

1. Praktyka nie sprowadza się do „stosowania”, czy prostego wykorzystywania teorii naukowej. Reflek­syjny praktyk jest badaczem własnej praktyki. Tworzy „teorię” każdego indywidualnego przypadku. Jednak mechanizm tworzenia praktycznej teorii jest inny niż ten, który obowiązuje naukowca.
2. Nauczyciel jako refleksyjny praktyk traktuje rzeczywistość edukacyjną bardziej jako domenę sztuki niż nauki. O jego pracy można zatem mówić bardziej w kategoriach „profesjonalnego artyzmu” niż  profe­sjonalnego mistrzostwa

Model refleksyjnego praktyka jest  jednym z wielu przykładów zastosowań wizji praktyki zawodowej odwołującej się do epistemologii refleksji-w-działaniu. Poszukiwania prowadzone na terenie edukacji nauczycielskiej (w Stanach Zjednoczonych np. przez K. Zeichnera, w Europie przez J. Eliotta, D. Fish, F. Korthagena) stworzyły podwalimy pod, dobrze opisaną w literaturze fachowej, koncepcję  refleksyjnego nauczania

Opracowanie: Henryk Mizerek

źródła:

Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic books.

polecane dalsze lektury:

Czerepaniak-Walczak, M. (1997) Aspekty i źródła profesjonalnej refleksji nauczyciela, Toruń: Edytor

Mizerek, H. (1999). Dyskursy współczesnej edukacji nauczycielskiej: między tradycjonalizmem a ponowoczesnością. Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski.